Asosiy matnga o‘tish
bitg
Yuklab olish

Eski va yangi o‘zbek alifbosi: farqi nimada

Eski (1995) alifbo 26 harf va 3 harf birikmasidan iborat edi, yangisi — 28 harf va 1 tutuq belgisidan. Farq to‘rt harfda va Ng’da; qolgan 24 harf o‘zgarmadi.

Qisqa jadval

Eski alifbo (1995)Yangi alifbo (2026)
Tarkibi26 harf + 3 harf birikmasi28 harf + 1 tutuq belgisi
o‘ tovushiO‘ o‘Ö ö
g‘ tovushiG‘ g‘Ğ ğ
sh tovushiSh sh (birikma)Ş ş
ch tovushiCh ch (birikma)Ç ç
ngNg ng (birikma)alohida harf emas: n + g
Tutuq’ʼ

Hisob: 24 ta oddiy lotin harfi (A, B, D … Z) ikkalasida bir xil. Eski alifboda ularga O‘ va G‘ qo‘shilib 26 harf bo‘lgan, Sh, Ch, Ng — birikma. Yangisida Ö, Ğ, Ş, Ç qo‘shilib 28 harf, Ng esa ro‘yxatdan chiqqan.

Misollar

Eski yozuvYangi yozuvNima o‘zgardi
O‘zbekistonÖzbekistonO‘ → Ö
o‘qituvchiöqituvçio‘ → ö, ch → ç
g‘alabağalabag‘ → ğ
ToshkentToşkentsh → ş
chiroyliçiroylich → ç
tong, singiltong, singilo‘zgarmaydi
ma’no, san’atmaʼno, sanʼattutuq belgisi ʼ

Ng nima bo‘ldi?

Ng mustaqil harf sifatida chiqarildi, lekin so‘zlarda avvalgidek n va g bilan yoziladi: tong, ming, singil. Yozuvda hech narsa o‘zgarmaydi — faqat alifbo ro‘yxatida u alohida sanalmaydi.

Apostrof va tutuq belgisi

Eski yozuvda apostrofga o‘xshash belgi ikki vazifada edi: o‘, g‘ harflarida va tutuq sifatida (ma’no). Amalda ular turli belgilar bilan kiritilardi (‘ ’ ' `), bu qidiruv va saralashni qiyinlashtirardi. Yangi alifboda ö va ğ bitta belgi, apostrofga o‘xshash belgi faqat tutuq uchun qoladi: ʼ (U+02BC). Klaviaturada uni qanday yozish: Ş, Ç, Ğ, Ö qanday yoziladi.

Sh har doim Ş bo‘ladimi?

Yo‘q. Eski yozuvda s va h alohida o‘qiladigan so‘zlarda ular orasiga tutuq qo‘yilgan: Is’hoq, as’hob. Yangi alifboda bu so‘zlar Ishoq, ashob bo‘ladi — chunki endi sh tovushi uchun alohida harf (ş) bor va «sh» ikki alohida harf sifatida o‘qiladi. bitg va konvertor buni hisobga oladi. Inglizcha so‘zlardagi sh va ch (shop, check) o‘zgarmaydi.

Alifbo tartibi

Yangi alifbo tartibi qonunning 1-moddasidagi jadvalda: … G, Ğ, H … O, Ö, P … S, Ş, Ç, T …, tutuq belgisi oxirida. Ş va Ç eski Sh va Ch o‘rnida — S dan keyin turadi. To‘liq ro‘yxat: yangi o‘zbek alifbosi.

Bu birinchi o‘zgarishmi?

Yo‘q. Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosi qonuni 1993-yil 2-sentabrda qabul qilingan; dastlabki tahrirda alifbo 31 harf va 1 tutuq belgisidan iborat edi. 1995-yil 6-maydagi o‘zgartirish (71-I) alifboni «26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi» shakliga keltirgan: o‘shanda Ş ş va Ç ç o‘rniga Sh sh va Ch ch birikmalari kiritilgan. 2026-yilgi qonun O‘RQ-1184 esa to‘rt harfni bitta belgili qiladi.

Savollar

Eski va yangi alifboning farqi nima?

To‘rt harf almashdi: O‘ → Ö, G‘ → Ğ, Sh → Ş, Ch → Ç. Ng alohida harf sifatida chiqarildi (yozuvda n + g bo‘lib qoladi), tutuq belgisi ʼ saqlandi. Eski alifbo 26 harf va 3 birikma edi, yangisi 28 harf va 1 tutuq belgisi.

Yangi alifboda nechta harf bor?

28 ta harf va 1 ta tutuq belgisi (ʼ). Bu qonun O‘RQ-1184 ning 1-moddasida yozilgan.

Eski alifboda yozilgan hujjatlar bekor bo‘ladimi?

Yo‘q. Qonunning 2-moddasiga ko‘ra, kuchga kirgunga qadar eski lotinda rasmiylashtirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qog‘ozlar o‘z kuchida qoladi.

Eski lotindagi matnni yangisiga qanday o‘giraman?

Matnni bitg.uz/konvertor sahifasiga joylang yoki Telegram’da @bitguzbot ga yuboring. Kompyuterda bitg dasturi eskicha yozganingizni so‘z tugashi bilan yangi alifboga o‘giradi.

Yangilangan:

Manbalar

  1. O‘RQ-1184 qonuni matni — lex.uz — 1-modda: 28 harf va 1 tutuq belgisi; «26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi» o‘rniga
  2. 1993-yil 2-sentabrdagi 931-XII-son qonun — lex.uz — Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida
  3. 1995-yil 6-maydagi 71-I-son qonun — lex.uz — «31 harf va 1 tutuq belgisi» o‘rniga «26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi»; Ş → Sh, Ç → Ch
  4. Qonun prezident tomonidan imzolandi — kun.uz — 2026-10-21

Bog‘liq sahifalar