Yangi o‘zbek alifbosi: 28 harf va nima o‘zgardi
Yangi o‘zbek lotin alifbosi 28 harf va bitta tutuq belgisidan iborat. To‘rtta harf o‘zgardi: O‘ → Ö, G‘ → Ğ, Sh → Ş, Ch → Ç; Ng endi alohida harf emas. Qonun O‘RQ-1184 2026-yil 21-oktabr imzolangan va 2027-yil 22-aprel kuchga kiradi.
Yangi alifbo: to‘liq ro‘yxat
Qonunning 1-moddasidagi jadval bo‘yicha, rasmiy tartibda (yangi harflar ajratib ko‘rsatilgan):
Ş va Ç eski alifbodagi Sh va Ch o‘rnida — S dan keyin turadi. Alifbo bo‘yicha saralash (lug‘at, ro‘yxat) shu tartibda bo‘ladi.
Qaysi harflar o‘zgardi?
To‘rtta: ikki belgi bilan yozilgan harflar endi bitta harf. O‘ → Ö, G‘ → Ğ, Sh → Ş, Ch → Ç. Qolgan harflar o‘zgarmadi.
Ng nima bo‘ldi?
Ng alifbodan mustaqil harf sifatida chiqarildi. So‘zlarda u avvalgidek ikki harf — n va g bilan yoziladi: tong, ming, singil. Yozuvda hech narsa o‘zgarmaydi, faqat alifbo ro‘yxatida alohida harf sanalmaydi.
Tutuq belgisi qoladimi?
Ha, tutuq belgisi (ʼ) alifboda saqlanib qoldi va ro‘yxatning oxirida turadi: maʼno, sanʼat, taʼlim. Eski alifboda tutuq va o‘/g‘ dagi belgi bir-biriga o‘xshardi; endi o‘ va g‘ o‘rniga ö va ğ bo‘lgani uchun apostrofga o‘xshash belgi faqat tutuq uchun qoladi.
Eski va yangi alifbo: farq jadvali
| Eski | Yangi | Misol (eski → yangi) |
|---|---|---|
| O‘ o‘ | Ö ö | o‘qituvchi → öqituvçi |
| G‘ g‘ | Ğ ğ | g‘alaba → ğalaba |
| Sh sh | Ş ş | Toshkent → Toşkent |
| Ch ch | Ç ç | chiroyli → çiroyli |
| Ng ng (alohida harf) | n + g | tong → tong |
| ʼ (tutuq) | ʼ | ma’no → maʼno |
Eski alifboda O‘ va G‘ harf, Sh, Ch va Ng esa harf birikmasi edi. Yangisida Ö, Ğ, Ş, Ç — bitta belgili harf, Ng esa chiqarilgan: jami 28 harf va tutuq belgisi.
Qachondan majburiy?
Qonunning 4-moddasiga ko‘ra u rasmiy e’lon qilingan kundan boshlab olti oy o‘tgach kuchga kiradi. Qonun 2026-yil 21-oktabr, O‘zbek tili bayrami kuni imzolangan. Vazirlar Mahkamasi ikki oy ichida amalga oshirish dasturini tasdiqlashi kerak — o‘tish muddatlari (yozuvlar, peshlavhalar va boshqalar) shu dasturda belgilanadi.
Pasport, diplom va pullar almashtiriladimi?
Yo‘q. Qonunning 2-moddasiga ko‘ra, kuchga kirgunga qadar eski lotinda rasmiylashtirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qog‘ozlar o‘z kuchida qoladi.
Davlat organlarining eski harfli emblema, peshlavha va lavhalari eskirguncha yoki hukumat dasturida belgilangan muddatgacha ishlatilishi mumkin. Darsliklar ham bosqichma-bosqich, qayta nashr qilinganda yangilanadi.
Maktabda qachon o‘qitiladi?
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi Senatda bergan ma’lumotga ko‘ra, 2027-yildan birinchi sinf darsliklari yangi alifboda chop etiladi, qolgan sinflar darsliklari odatdagi qayta nashr davrida, 2031-yilgacha almashadi. Bu sanalar qonun matnida emas, vazirlik bayonotida.
Ö, Ğ, Ş, Ç ni qanday yozaman?
Kompyuterda eng oson yo‘l — eskicha yozib, dastur o‘zi o‘girib bersin. bitg Windows’da shunday ishlaydi: «o‘zbek» deb yozasiz, so‘z tugashi bilan «özbek» bo‘ladi. Harfni bitta tugma bilan yozish, Mac va telefon yo‘llari: Ş, Ç, Ğ, Ö qanday yoziladi. Tayyor matnni o‘girish: onlayn konvertor.
Yangilangan:
Manbalar
- O‘RQ-1184 qonuni matni — lex.uz (Milliy huquq bazasi) — 1-modda: alifbo jadvali; 4-modda: kuchga kirish
- O‘zbek alifbosini takomillashtirishga oid qonun imzolandi — gov.uz — 2026-10-21
- Qonun prezident tomonidan imzolandi — kun.uz — 2026-10-21; Ng va tutuq belgisi haqida
- Darsliklar yangi alifboga 2031-yilgacha o‘tadi — UzDaily — 2026-09-10, Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi bayonoti
- Amaldagi hujjatlar va pullar o‘z kuchida qoladi — anhor.uz — 2026-10-21