Kirilldan yangi lotin alifbosiga: harflar jadvali
Kirill matnni yangi lotinga o‘girish eng aniq yo‘l: kirillda ш, ч, ў, ғ alohida harf, shuning uchun taxmin kerak emas. Ўзбекистон шаҳарлари → Özbekiston şaharlari.
Harflar jadvali
Qonun yangi lotin alifbosini belgilaydi, lekin kirill bilan moslik jadvalini bermaydi. Quyidagi jadval — bitg va onlayn konvertor ishlatadigan qoidalar. Ular o‘zbek kirilli va lotinining odatdagi mosligiga asoslangan, faqat to‘rt harf yangi alifboda: Ў → Ö, Ғ → Ğ, Ш → Ş, Ч → Ç.
| Kirill | Yangi lotin | Misol |
|---|---|---|
| Ў ў | Ö ö | ўқитувчи → öqituvçi |
| Ғ ғ | Ğ ğ | тоғ → toğ |
| Ш ш | Ş ş | шаҳар → şahar |
| Ч ч | Ç ç | чой → çoy |
| Қ қ | Q q | қишлоқ → qişloq |
| Ҳ ҳ | H h | ҳаёт → hayot |
| Х х | X x | хат → xat |
| Ё ё | Yo yo | Ёқубжон → Yoqubjon |
| Ю ю | Yu yu | Юсуф → Yusuf |
| Я я | Ya ya | янги → yangi |
| Й й | Y y | йил → yil |
| Ж ж | J j | жон → jon |
| Э э | E e | эълон → eʼlon |
| Ъ ъ | ʼ (tutuq) | маъно → maʼno |
| Ь ь | — (yozilmaydi) | сентябрь → sentyabr |
| Щ щ | Şç şç | ruscha so‘zlarda |
| Ы ы | I i | ruscha so‘zlarda |
Qolgan harflar (А Б В Г Д З И К Л М Н О П Р С Т У Ф) bir xil lotin harfiga o‘tadi: а → a, б → b, в → v va hokazo.
Qoidaga bog‘liq harflar: Е, Ц, Ъ
| Harf | Qoida | Misol |
|---|---|---|
| Е е | so‘z boshida, unli, ъ yoki ь dan keyin — ye; boshqa joyda — e | ер → yer, поезд → poyezd, келди → keldi |
| Ц ц | unlidan keyin — ts; boshqa joyda (so‘z boshi, undoshdan keyin) — s | лицей → litsey, цирк → sirk |
| Ъ ъ | tutuq belgisi ʼ (U+02BC) | санъат → sanʼat, мўъжиза → möʼjiza |
Katta harflar ham to‘g‘ri chiqadi: butun so‘z katta bo‘lsa ЯНГИ → YANGI, faqat birinchi harf katta bo‘lsa Янги → Yangi.
Kirilldan o‘girish nega aniqroq?
Eski lotinda sh ikki xil o‘qiladi: shahar da bitta tovush (ş), Ishoq da esa s va h alohida. Kirillda bu farq yozuvda bor: шаҳар va Исҳоқ. Shuning uchun Исҳоқ → Ishoq to‘g‘ri chiqadi, ş ga aylanmaydi. Tutuq belgisi ham kirillda alohida (ъ), apostrof bilan chalkashmaydi.
Qanday o‘giraman?
- Onlayn konvertor — kirill matnni joylang, «Eski / kirill → Yangi» yo‘nalishida yangi lotin chiqadi. «Kirillni o‘girish» belgisini olib tashlasangiz, kirill so‘zlar o‘zgarmay qoladi. Matn brauzerdan chiqmaydi.
- Telegram bot @bitguzbot — kirill matnni yuboring, yangi lotinda qaytaradi.
- bitg dasturi (Windows, Mac, Linux) — kirill tartibida yozsangiz ham, so‘z tugashi bilan yangi lotinga o‘tadi: чой шаҳар → çoy şahar. Butun hujjat uchun:
bitg file hujjat.docx.
Matndagi lotin harfli so‘zlar (World, havolalar) va raqamlar o‘zgarmaydi: Салом, World! 2026 → Salom, World! 2026. Teskari yo‘nalish ham bor: konvertordagi «Lotin → Kirill».
Nima tiklanmaydi?
Kirilldan lotinga o‘tishda ba’zi farqlar yo‘qoladi: ь yozilmaydi, so‘z boshidagi ц s bo‘ladi (цирк → sirk). Shu sabab natijani yana kirillga qaytarsangiz, ba’zi ruscha o‘zlashma so‘zlar asl kirill shakliga to‘liq qaytmaydi.
Savollar
Kirill matnni yangi lotin alifbosiga qanday o‘giraman?
Matnni bitg.uz/konvertor sahifasiga joylang yoki Telegram’da @bitguzbot ga yuboring — u darhol yangi lotinda qaytadi: чой → çoy, шаҳар → şahar, Ўзбекистон → Özbekiston. Kompyuterda bitg dasturi kirillda yozilgan so‘zni ham o‘giradi.
Kirilldagi Ш, Ч, Ў, Ғ yangi alifboda qanday yoziladi?
Ш → Ş, Ч → Ç, Ў → Ö, Ғ → Ğ. Eski lotindagi sh, ch, o‘, g‘ o‘rniga endi bitta belgili harf yoziladi. Qolgan harflar eski lotindagidek: Қ → Q, Ҳ → H, Х → X.
Ъ belgisi yangi alifboda nima bo‘ladi?
Ъ tutuq belgisi ʼ (U+02BC) bo‘lib yoziladi: маъно → maʼno, санъат → sanʼat. Yangi alifboda tutuq belgisi saqlanib qolgan.
Е harfi qachon ye, qachon e bo‘ladi?
So‘z boshida va unli harfdan keyin Е — ye: ер → yer, поезд → poyezd. Undoshdan keyin — e: келди → keldi.
Yangilangan:
Manbalar
- O‘RQ-1184 qonuni matni — lex.uz — 1-modda: yangi lotin alifbosi jadvali
- bitg: kirill → yangi lotin qoidalari (cyrillic.rs) — GitHub — jadval va sinovlar
- bitg README: kirill alifbosiga — GitHub — teskari yo‘nalish (lotin → kirill)