Linux’da yangi alifboda yozish: IBus, Fcitx5, Compose
bitg Linux’da kiritish usuli sifatida ishlaydi: eskicha yozasiz, so‘z tugashi bilan shahar → şahar. Dasturisiz yo‘llar ham bor — Turkish Q tartibi va Compose tugmasi.
Qisqa javob
| Tizim | bitg (avtomatik) | Dasturisiz |
|---|---|---|
| Ubuntu, Debian (GNOME) | IBus: .deb yoki apt ombori | Turkish Q yoki Compose |
| KDE va boshqa Fcitx5 muhitlar | Fcitx5 qo‘shimchasi (sinov) | Turkish Q yoki Compose |
| Arch, Manjaro, EndeavourOS | PKGBUILD; pacman ombori — 0.5.0 dan | Turkish Q yoki Compose |
Talab: Ubuntu 22.04+ yoki Debian 12+ (x64). Har PR’da Ubuntu 22.04 va 24.04 da IBus avtomatik sinovdan o‘tadi.
Ubuntu va Debian: bitg (IBus)
- O‘rnating. bitg_0.5.0_amd64.deb (1,7 MB) ni yuklab oling:
sudo apt install ./bitg_0.5.0_amd64.deb, so‘ngibus restart(yoki tizimdan chiqib qayta kiring). - Kiritish manbasini qo‘shing. Sozlamalar → Klaviatura → Kiritish manbasi qo‘shish → O‘zbek → bitg.
- Tanlang va yozing. Super + Probel bilan bitg’ga o‘ting. Yuqori paneldagi til belgisida «ö» turadi.
bitg o‘z tartibiga ega emas — joriy tartibning harflarini oladi. Kirill tartibidan bitg’ga o‘tsangiz, kirillcha yozasiz va so‘z ham yangi lotinga o‘tadi: чой шаҳар → çoy şahar. Parol, PIN, email maydonlari va terminallarda bitg o‘chiq.
apt ombori: o‘zi yangilanib tursin
Ombor imzolangan, kalit izi: 9EA5 79E2 9EC7 A7B1 1FC1 B02F BB03 FCBA D1C7 CB35.
sudo install -d -m 0755 /etc/apt/keyrings
curl -fsSL https://bitg.uz/apt/bitg.gpg | sudo tee /etc/apt/keyrings/bitg.gpg >/dev/null
echo "deb [arch=amd64 signed-by=/etc/apt/keyrings/bitg.gpg] https://bitg.uz/apt stable main" \
| sudo tee /etc/apt/sources.list.d/bitg.list
sudo apt update && sudo apt install bitg
Keyingi versiyalar odatdagi sudo apt upgrade bilan keladi. Fcitx5 uchun paket nomi: fcitx5-bitg.
KDE va Fcitx5
Fcitx5 ishlatsangiz (KDE Plasma va boshqalar), fcitx5-bitg_0.5.0_amd64.deb ni o‘rnating (yoki apt omboridan sudo apt install fcitx5-bitg), so‘ng fcitx5-configtool da «bitg» ni qo‘shing.
Fcitx5 qo‘shimchasi sinov bosqichida: CI’da paket o‘rnatilishi va kutubxona yuklanishi tekshiriladi, lekin Fcitx5’da yozish hali avtomatik sinalmaydi. Natijani GitHub’da yozing.
Arch Linux, Manjaro, EndeavourOS
bitg 0.5.0 dan Arch uchun o‘z pacman ombori (bitg.uz/arch) bilan keladi: bir marta ulanadi, keyin sudo pacman -Syu bilan yangilanadi. Ikkita paket: bitg (IBus va CLI) va fcitx5-bitg. AUR’da hali yo‘q. Ombor ochilgunga qadar paketni manbadan o‘zingiz yig‘ishingiz mumkin:
git clone --depth 1 https://github.com/dtwinuz/bitg.git && cd bitg/packaging/aur
makepkg --syncdeps
sudo pacman -U bitg-[0-9]*.pkg.tar.zst
ibus restart
Arch Linux: pacman ombori
Arch, Manjaro va EndeavourOS uchun. Bir marta ulang — keyingi versiyalar sudo pacman -Syu bilan keladi. Paket va ombor bazasi bizning kalitimiz bilan imzolangan; pacman imzosi mos kelmagan faylni o‘rnatmaydi.
curl -fsSL https://bitg.uz/arch/bitg.asc | sudo pacman-key --add -
sudo pacman-key --lsign-key 9EA579E29EC7A7B11FC1B02FBB03FCBAD1C7CB35
printf '\n[bitg]\nServer = https://bitg.uz/arch/$arch\n' | sudo tee -a /etc/pacman.conf
sudo pacman -Sy bitg
ibus restart
Fcitx5 uchun: sudo pacman -S fcitx5-bitg. Kalit apt ombori bilan bir xil, izi: 9EA5 79E2 9EC7 A7B1 1FC1 B02F BB03 FCBA D1C7 CB35. Omborni olib tashlash: /etc/pacman.conf dan [bitg] bo‘limini o‘chiring va sudo pacman-key --delete 9EA579E29EC7A7B11FC1B02FBB03FCBAD1C7CB35.
Keyman: tayyor tartib
Avtomatik o‘girish emas, har harfni o‘zingiz bosmoqchi bo‘lsangiz, bepul Keyman dasturiga bitg jamoasi tayyorlagan Uzbek Latin 2026 klaviaturasini o‘rnating (Linux uchun ham bor). Tartib bitg’dagi «taklif» bilan bir xil: [ → ö, ] → ğ, ; → ş, ' → ç, \ → ʼ; o‘rniga ketgan belgilar o‘ng Alt bilan yoziladi. Bu tartib Senatda ko‘rsatilgan maketga asoslangan, rasmiy standart hali chiqmagan.
Dasturisiz: Turkish Q tartibi
Sozlamalar → Klaviatura → Kiritish manbasi qo‘shish → Turkcha (Turkish Q). Unda ö ğ ş ç alohida tugmada turadi. Kamchiligi: ba’zi belgilar ko‘chadi, i esa nuqtasiz ı yozadi.
Dasturisiz: Compose tugmasi
Compose tugmasi bosilgach, keyingi ikki tugma bitta belgiga birlashadi. GNOME’da yoqish: Sozlamalar → Klaviatura → «Maxsus belgilar yozish» bo‘limidagi Compose Key → qaysi tugma bo‘lishini tanlang (masalan, o‘ng Alt).
| Harf | Kichik | Bosh harf |
|---|---|---|
| ö | Compose " o | Compose " O |
| ğ | Compose U g yoki Compose b g | Compose U G |
| ş | Compose , s | Compose , S |
| ç | Compose , c | Compose , C |
Bu birikmalar X11’ning standart Compose jadvalidan (en_US.UTF-8). Yana bir yo‘l — Unicode kodi: Ctrl + Shift + U, keyin to‘rt belgili kod va Probel: 011f → ğ, 015f → ş, 02bc → ʼ.
Savollar
Ubuntu’da yangi alifboda qanday yozaman?
bitg .deb paketini o‘rnating (sudo apt install ./bitg_…_amd64.deb), so‘ng Sozlamalar → Klaviatura → Kiritish manbasi qo‘shish → O‘zbek → bitg ni tanlang va Super + Probel bilan almashing. Eskicha yozasiz, so‘z tugashi bilan ö ğ ş ç ga o‘tadi.
KDE’da bitg ishlaydimi?
KDE odatda Fcitx5 ishlatadi. Buning uchun alohida fcitx5-bitg paketi bor, uni fcitx5-configtool da qo‘shasiz. Bu qo‘shimcha hozircha sinov bosqichida.
Arch Linux uchun bitg bormi?
Ha. bitg 0.5.0 dan bitg.uz/arch pacman ombori bilan keladi (bitg va fcitx5-bitg paketlari). Unga qadar packaging/aur papkasidagi PKGBUILD bilan makepkg orqali o‘zingiz yig‘asiz. AUR’da hozircha yo‘q.
Compose tugmasi bilan ş qanday yoziladi?
Compose, keyin vergul, keyin s: ş chiqadi. ç uchun Compose, vergul, c; ğ uchun Compose, U, g; ö uchun Compose, qo‘shtirnoq, o. GNOME’da Compose tugmasi Sozlamalar → Klaviatura bo‘limida yoqiladi.
bitg’ni Linux’ga o‘rnating
IBus va Fcitx5 uchun. Bepul, internetsiz, ochiq kod.
Yangilangan:
Manbalar
- Uzbek Latin 2026 klaviaturasi — keyman.com — MIT, bitg jamoasi
- bitg README: Linux’ga o‘rnatish — GitHub — IBus, Fcitx5, apt ombori, Arch PKGBUILD
- libX11 Compose jadvali (en_US.UTF-8) — freedesktop.org — ö, ğ, ş, ç birikmalari
- Insert special characters — GNOME Help — Compose tugmasini yoqish, Ctrl+Shift+U
- bitg CHANGELOG — GitHub — Arch pacman ombori (keyingi reliz)